Het klopt niet meer

In hetzelfde weekend dat we terugkwamen van vakantie, op 20 augustus, is Daniel Rey Piuma overleden. Hij was een vrijbuiter en een enorme vriend, die zoals hij het zelf ooit stelde op jonge leeftijd "werd platgewalst door de politiek". Hij is maar 57 jaar geworden. Een groot deel van dat leven heeft hij in Nederland doorgebracht, gedwongen omdat hij zich in zijn geboorteland Uruguay met een heldendaad heeft verzet tegen de wals van de politiek.

Daniel kwam als dienstplichtige terecht bij de marine, onderdeel van een leger dat een paar jaar eerder de macht had overgenomen in Uruguay en verschrikkelijk huishield in het land. Omdat hij kon fotograferen, kwam hij bij een technische afdeling van de inlichtingendienst terecht. Maar de kazerne waar hij te werk gesteld werd, fungeerde ook als gevangenis en martelcentrum. Daniel infiltreerde om informatie te kunnen geven aan de vervolgde politieke organisaties en aan mensenrechtenactivisten. Hij had  daar onder andere toegang tot een even verschrikkelijk als explosief archief, namelijk met foto's en andere informatie over gemartelde mensen die aanspoelden aan de kust van het land. Het was een publiek geheim dat er voortdurend lichamen uit zee opdoken, van mensen die aantoonbaar waren vermoord en mishandeld. Volgens de regering betrof het 'Chinezen'; matrozen die overboord waren geslagen of elkaar naar het leven hadden gestaan. In werkelijkheid waren het de slachtoffers van junta in buurland Argentinië, die vanuit vliegtuigen in zee gekieperd werden. Daniel kopieerde het hele archief en smokkelde dat het land uit toen hij deserteerde, na drie verschrikkelijke jaren in de kerkers van die slagerij te hebben doorstaan. Na zijn vlucht, in 1980 (naar buurland Brazilië, waar de militairen evenzeer de macht hadden) moesten hij en zijn met hem gevluchte vriendin Mercedes, die op de dag van hun vlucht vrijgekomen was als politieke gevangene, letterlijk vechten voor hun leven. Ze zaten verschanst in een klooster, in afwachting van een mogelijkheid om in Europa asiel te krijgen. Uiteindelijk lukte dat doordat een Nederlandse delegatie onder leiding van de vrouw van voormalig premier Den Uyl hen op kwam halen. Maar ook toen konden ze de tocht naar het vliegveld maar ternauwernood levend afleggen. Door zijn archief, maar ook door zijn nauwgezette uitzoekwerk naar structuren en verantwoordelijken voor de martelingen, moorden en verdwijningen werd hij een kroongetuige in processen tegen mensenrechtenschendingen in Zuid Amerika.

Hij werd dan ook stevig gehaat door de militairen en zakenmannen die belang hadden dat alle informatie over de terreur van de jaren '60-'80 in Latijns Amerika zoveel mogelijk onder het tapijt bleef liggen. Toen de democratie al jaren was teruggekeerd in Uruguay, zoals dat heet, halverwege de jaren 1980 bezocht Daniel het land pas weer en zelfs dan met scherpe voorzorgsmaatregelen.

In zowel NRC Handelsblad (http://www.nrc.nl/nieuws/2016/08/26/als-enige-had-hij-bewijs-voor-de-dod...) als Het Parool (http://www.parool.nl/amsterdam/daniel-rey-piuma-1958-2016-verzette-zich-...) werd een uitgebreid artikel aan Daniel en zijn overlijden gewijd. Het zou hem zelf niet veel hebben gedaan, maar toch mooi dat hij in ieder geval die erkenning krijgt.
Maar wat in die stukken niet verteld wordt, is dat Daniel ook een geweldig fijn mens was, die hield van het leven en van activistische bewegingen, en van de stad en zijn kroegen en half Amsterdam kende. En enorm goede maaltijden in elkaar kon draaien als er weer eens kameraden uit den verre langskwamen. De recepten voor die maaltijden waren misschien wel het enige waar hij dogmatisch in was, en hij heeft mij nooit vergeven dat ik ooit champignons in de paella had gedaan. Of dat hij een geweldig goeie grafisch ontwerper was.Toen hij nog nauwelijks aangekomen was in Nederland, en zeker de taal nog niet beheerste, stapte hij al de redactieruimte van (kraak)weekblad Bluf! binnen met het aanbod om te helpen met lay-outen. Dat hij en andere vluchtelingen uit Uruguay actief waren in de Amsterdamse kraakbeweging, werd vervolgens door de Telegraaf met vette letters op de voorpagina gezet, natuurlijk vergezeld van insinuaties dat het daarom zou uit de hand liep in de stad. Toen we later een radicale werkplaats begonnen onder de naam Ultimatum, om solidariteit met de strijd in Latijns Amerika te organiseren, deed Daniel daar ook met verve aan mee. Hij was belangrijk vanwege zijn inzichten en zijn grote hoeveelheid contacten met allerlei politieke groeperingen en personages. We hebben daardoor onder meer talloze indrukwekkende activisten (m/v) over de vloer gehad waaronder wat veel later de halve regering Mujica zou worden. Waar Daniel overigens later weinig goede woorden voor over had, die Neo-Tupamaros die het op een akkoordje gooiden met hun voormalige vijanden...

Daniel Rey Piuma werd zelf een tweede keer "platgewalst" maar dan in Nederland toen Zorreguieta in beeld kwam en er in Nederland de onsmakelijke discussie op gang kwam in hoeverre de schoonvader van 'onze' koning, die staatssecretaris was in de gruwelijke junta van Videla, nu medeplichtig was voor de tienduizenden doden waarvan Daniel er een deel had zien aanspoelen. Toen WA -of was het zijn vriendin?- hardop mocht beweren dat een doorwrocht onderzoek over de terreur "ook maar een mening" was, heeft Daniel dat gevoeld alsof zijn hele nachtmerrie ook nog eens voor niets was geweest. Hij is met zijn bewijsmateriaal voor het Paleis op de Dam gaan staan aan de vooravond van het huwelijk in 2003, werd op een schandalige manier gearresteerd en een etmaal vastgehouden, terwijl zijn huis doorzocht werd en zijn computers in beslag werden genomen. Dat heeft hem geknakt. Hij vond het toch al steeds moeilijker om elke keer weer die foto's en de verhalen over de daders te moeten oprakelen. Het was voor hem steeds een zware psychische dobber, waar lichamelijke mankementen (zoals een niertransplantatie) bij kwamen. Uiteindelijk heeft dat laatste hem geveld.

Wat een gemis voor ons, in Nederland en Amsterdam en in de linkse bewegingen, dat we Daniel niet meer tegen kunnen komen of opzoeken. Het hart klopt niet meer, een overrompeld leven is voorbij...

(Ter aanvulling: een documentaire van Brandpunt http://www.npo.nl/brandpunt/25-11-2012/KRO_1578389/WO_KRO_795202)

Kees Stad