Frenologie

vrijdag, 15 januari 2016
Auteur
Weia Reinboud

Ik zou wel eens willen weten hoeveel aanrandingen, berovingen en verkrachtingen oud en nieuw sowieso 'oplevert'. Oudjaar op z'n Keuls is wel uitgebreid in de pers geweest, een beetje té uitgebreid, want de meningenexplosie bevatte veel wilde opmerkingen, onterechte generalisaties en andere stereotyperingen.
Ik moest ineens aan frenologie denken, die leer van twee tot één eeuw geleden over hoe je aan schedel- of wenkbrauwvorm karaktertrekken zou kunnen aflezen. De talenknobbel en de wiskundeknobbel komen uit die hoek, eigenschappen waar je je op zich nog wel iets bij kunt voorstellen, maar niet dat je dat aan de schedelvorm zou kunnen zien. Of dat moed samenhangt met neusvorm. Dat wordt niet meer serieus genomen, maar stereotypen van vergelijkbare aard kun je dagelijks tegenkomen, op straat en in de media.

De vraag die je je bij gedrag moet stellen, is slechts: welke ideeën moet iemand minimaal hebben om tot gedrag X te kunnen komen? Gedrag moet namelijk bedacht worden (en of dat in een opwelling of met voorbedachten rade gebeurt doet niet ter zake).
Huidskleur is geen idee van iemand, land van herkomst niet, wel of geen paspoort hebben, of hoeveel nationaliteiten er in een paspoort staan, ook geslacht is geen idee. Zelfs het aanhangen van een bepaalde ideologie of religie zegt niet echt veel, want dat zijn wel ideeën, maar het gaat erom welke deelverzameling daaruit actief gebruikt wordt om gedrag te bedenken.

Elke dag zijn er in de media aanleidingen te vinden om bovenstaande te schrijven, directe aanleiding was nu Keulen, waar een hoop gegeneraliseer op volgde. Subtielere uitglijers zaten in wat Hafid Bouazza in de NRC schreef over de achtergrond van de daders ('Wat een sukkels zijn die mannen!'). In mijn woorden komt het erop neer dat er met de immigratie ook kans is op import van allerlei patriarchale culturen, import van machismo, kortom van emsinimef – het omgekeerde van feminisme. Zulke import is jammer, want het autochtone machismo is ook nog lang niet uitgestorven. Ik ga niet tegen de strekking van het artikel in, maar de goede bedoelingen van het artikel en de heldere titel ten spijt, staan er toch ook zinnen in als: 'Arabieren waren verbaasd over de hoffelijke manier waarop westerse vrouwen werden behandeld.'
Arabieren? De helft van de Arabieren is vrouw, van de andere helft is een flink deel te jong of te oud voor het machismo, en dan zijn er ook nog Arabische mannen van dadersleeftijd die helemaal nooit tot zulk wangedrag zouden kunnen komen, omdat ze andere dingen denken. Ik heb eens taalles gegeven aan een papierloze uit een Arabisch land en het was overduidelijk dat hij echt andere opvattingen had dan wat de generalisaties over 'zijn cultuur' doen voorkomen.

Als het niet gaat over de ideeën die tot verwerpelijke gedrag leiden, maar over Noord-Afrikanen, vluchtelingen, Arabieren, Geldermalsers, christenen, moslims enzovoort, dan zijn dat op z'n best statistische opmerkingen, via generalisaties. Of beter: het zijn frenologische opmerkingen, want van een of andere uiterlijkheid wordt verondersteld dat die tot ideeën leidt en die weer tot daden. Daar geloof ik niks van. Iedere aanrander moet seksistische ideeën hebben en of dat nou uit de ene of de andere seksistische subcultuur komt, dat zal me wortel wezen.
Heel erg vaak is tijdens het frenologisch generaliseren totaal uit het zicht geraakt dat de helft van de mensheid uit vrouwen bestaat. Seksisme en frenologie gaan blijkbaar goed samen.

Weia Reinboud